Bekijk ook de serie afleveringen uit 'Liefde gaat door de maag' van Heddy Honigmann, waarin het thema geluk een grote rol speelt.
|
 |
Van de Nederlanders zegt 84 procent gelukkig of zelfs zeer gelukkig te zijn, blijkt uit onderzoek van het SCP. Econoom Arnold Heertje vindt geluk een overschatte term en pleit voor een breed welvaartsbegrip.
Van alle Europese landen scoorde Nederland in 2008 het laagst op de misère-index. Sinds 1999 is de leefsituatie van de Nederlanders verbeterd en is er vooruitgang geboekt op belangrijke maatschappelijke terreinen. Dat blijkt uit het rapport De Sociale Staat van Nederland 2009 van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), dat eind november is verschenen.
Human.nl legt een aantal vragen over geluk voor aan wetenschappers. Econoom Arnold Heertje vindt geluk een overschatte term en pleit voor een breed welvaartsbegrip. Onlangs sprak Heertje de Socrateslezing uit en kreeg hij de Pierson Penning uitgereikt.
Bent u gelukkig?
“Dat is volslagen irrelevant voor het grote publiek. Het is een individuele karakteristiek waarvan ik het niet nodig vind dat die onderwerp is van publieke informatie en debat.”
Wat is geluk volgens u?
“Het is een psychische toestand van grote voldoening en bevrediging. Een toestand waarmee mensen positieve associaties hebben en die gebruikt wordt voor uitzonderingssituaties. Geluk wordt over het algemeen niet gebruikt voor een situatie waarin mensen zich gewoon goed voelen en gezond zijn.”
Wat zijn voorwaarden voor geluk?
“Geluk hangt samen met allerlei omstandigheden in het persoonlijke, het hebben van relaties bijvoorbeeld, en wetenschappelijke leven. Zo kan het doen van een belangrijke wetenschappelijke ontdekking een geluksgevoel oproepen.”
Hoe kijkt u vanuit economisch perspectief tegen geluk aan?
“Een gelukstoestand kan afhankelijk zijn van de omgang met beperkte middelen. In mijn boek ‘Echte economie’ en de Socrateslezing heb ik aangegeven dat geluk en welvaart in de economie onderschat worden. Een stijging van het bruto nationaal product (bnp) heeft niets met geluk en welvaart te maken, maar betekent alleen dat er meer goederen als fietsen en televisies geproduceerd worden. Door een stijging van het bnp ontstaan er bijvoorbeeld meer files en vervuiling en wordt de leefomgeving aangetast. Per saldo kan dat betekenen dat mensen er niet op vooruit gaan.”
Is geluk een overschat begrip in onze cultuur?
“Inderdaad, er wordt overschat dat je wat over geluk zou kunnen zeggen. Geluk ligt zo in de privésfeer en op relatiegebied. Toen prinses Maxima huilde bij haar huwelijk met prins Willem-Alexander leek het erop dat ze tranen van geluk huilde. Heel Nederland kon dat waarnemen, maar over het algemeen ligt geluk in de privésfeer.”
Onderschrijft u het SCP-onderzoek?
“Ik heb daar heel grote vraagtekens bij. Mijn indruk is dat in Nederland een zeer groot aantal mensen in armoedige omstandigheden verkeert. Een groep mensen die van een heel bescheiden bedrag moet rondkomen, bijvoorbeeld van een uitkering. Die groep mensen zie ik eerder toe- dan afnemen, zoals in de buitengewoon onthullende film 'De Onrendabelen' van Marcel van Dam te zien is. Dat Nederland zo gelukkig is, is een loze kreet als je ziet dat er zoveel ellende is.”
Als we zo gelukkig zijn, waarom wordt er dan toch zoveel gemopperd en zijn we pessimistisch over de toekomst van ons land?
“Kinderen van een jaar of 8 á 10 hebben uit het oogpunt van het onderwijs dat ze krijgen bedroevend weinig perspectief. Jongeren kunnen hun kwaliteiten niet ontwikkelen omdat we ze niet goed meer leren rekenen en lezen en geen vak leren. Dat betekent een verarming van het psychische bestaansminimum. Die mensen worden ouder, dertigers en veertigers, en hebben het gevoel over meer kwaliteiten te beschikken, maar die niet te kunnen ontwikkelen. Het leidt tot enorme frustraties en onvrede als je je niet kunt ontwikkelen.”
U pleit in plaats van geluk voor een breed welvaartsbegrip?
“Het gaat niet alleen om de goederen die we met geld kunnen aanschaffen. Er zijn een aantal zaken belangrijk voor de kwaliteit van het bestaan die niet in geld uit te drukken zijn. Het gaat om de woonomgeving, het milieu, cultuur, luchtkwaliteit en de aanwezigheid van open ruimte en natuur, zodat mensen kunnen wandelen in het bos. De les die we kunnen leren uit de economische crisis is dat we moeten inzetten op leefbaarheid, duurzaamheid, groene energie en dat we het watervraagstuk moeten oplossen. Het brede welvaartsbegrip zet die zaken op de kaart.”
Wie of wat heeft u recentelijk zeer gelukkig gemaakt?
“Op 11 december heb ik de Pierson Penning gekregen (een belangrijke onderscheiding op economiegebied red.) Dat heeft me grote voldoening gegeven en zeer gelukkig gemaakt. Ik heb het ervaren als een grote erkenning die je maar eens in de driekwart eeuw krijgt. Ik ben er heel blij mee omdat tot uitdrukking kwam dat ik ook veel artikelen en onderzoek in het buitenland gepubliceerd heb. De meeste mensen wisten dat niet en ik had altijd gedacht dat een onderzoeker dat over vijftig jaar als ik er niet meer ben, zou ontdekken. Het is een bijzondere ervaring dat bij leven mee te maken.”
Lees ook het eerdere bericht met 'geluksprofessor' Ruut Veenhoven: 'Geluk is geen oppervlakkig hedonisme'
Op de foto: Arnold Heertje.
Bron: Redactie Human.nl
30 december 2009
|
|
